Uticaj jednog ilustratora
Ključna figura u ovoj priči je Thomas Nast, jedan od najpoznatijih političkih karikaturista 19. veka. Nast je radio za ugledni američki nedeljnik Harper’s Weekly, gde je tokom Američkog građanskog rata počeo da objavljuje božićne ilustracije sa likom Svetog Nikole, odnosno Deda Mraza.
Inspirisan pesmom „A Visit from St. Nicholas“ iz 1823. godine, Nast je oblikovao vizuelni identitet Deda Mraza kakav danas poznajemo: krupan, bradat, rumenih obraza i blagog osmeha. Na njegovim crtežima, Deda Mraz deli poklone vojnicima Unije, spušta se niz dimnjak dok se porodice mole, i postaje simbol nade i dobrote u ratnim vremenima.
Prvo pominjanje Severnog pola
Godine 1866, u jednom broju Harper’s Weeklyja, Nast objavljuje ilustraciju pod nazivom „Santa Claus and His Works“. Na rubu crteža nalazi se mali, ali presudan detalj – natpis „Santa Claussville, N.P.“ (Santa Klausvil, Severni pol). To je, koliko je poznato, prvi put da se dom Deda Mraza eksplicitno smešta na Severni pol.
Zašto baš tamo? Istoričari nemaju konačan odgovor, ali postoje razlozi zbog kojih je taj izbor imao smisla u tadašnjem kontekstu.
Zašto je Severni pol bio logičan izbor
Pre svega, Deda Mraz je već bio snažno povezan sa snegom i zimom. Većina božićnih čestitki i ilustracija u to vreme dolazila je iz Nove Engleske, gde su snežni Božići bili uobičajeni. Zimski ambijent prirodno se uklopio u priču.
Drugo, sredinom 19. veka javnost je bila opsednuta Arktikom. Ekspedicije ka Severnom polu, uključujući i tragičnu Franklinovu ekspediciju, punile su novine i raspirivale maštu čitalaca. Severni pol je bio misteriozno, slabo istraženo i gotovo mitsko mesto.
Treće, Severni pol je bio – ničiji. Kao nenaseljena i politički neutralna teritorija, omogućavao je da Deda Mraz ostane univerzalna figura, iznad država, nacija i sukoba. Tamo je mogao da radi u miru, daleko od radoznalih pogleda, i da pripada svima.
Tradicija koja je postala neupitna
Iako nikada nećemo sa sigurnošću znati da li je Thomas Nast imao duboko promišljenu simboliku ili je jednostavno sledio duh vremena, njegova ilustracija postavila je temelje jedne od najtrajnijih božićnih tradicija. Kasnije su je dodatno učvrstili filmovi, knjige i televizijski programi – od klasičnih animacija do savremenih hitova poput filma Elf.
Danas je gotovo nemoguće zamisliti Deda Mraza bilo gde drugde osim na Severnom polu. Jedna mala ilustracija iz 1866. godine bila je dovoljna da zauvek odredi adresu najpoznatijeg stanovnika praznične mašte.
